AI-geletterdheid geregeld: wat artikel 4 van de EU AI Act van je vraagt

Wat staat er in artikel 4?

Artikel 4 van de EU AI Act verplicht organisaties die AI-systemen aanbieden of gebruiken om te zorgen voor een toereikend niveau van AI-geletterdheid bij hun personeel. AI-geletterdheid betekent hier: genoeg kennis om AI verstandig in te zetten en de risico's te herkennen. Wat "toereikend" is hangt af van de rol. Een medewerker die af en toe een e-mail laat herschrijven heeft ander niveau nodig dan iemand die met AI klantdata analyseert.

De verplichting geldt sinds 2 februari 2025. Dit onderdeel van de wet kent geen omvangsdrempel: hij geldt voor een bedrijf met vijf mensen net zo goed als voor een concern.

Voor wie geldt dit?

Voor twee groepen. Aanbieders van AI-systemen (bedrijven die AI bouwen of onder eigen naam leveren) en gebruiksverantwoordelijken (organisaties die AI inzetten in hun werk). Vrijwel elk bedrijf dat ChatGPT, Copilot, Claude of een AI-functie in bestaande software gebruikt, valt in die tweede groep.

Het gaat om iedereen die namens de organisatie met AI werkt: eigen medewerkers, maar ook inhuur en stagiairs.

Wat moet je concreet regelen?

De wet schrijft geen vorm voor. Geen verplichte cursus, geen examen, geen certificaat. Wel moet je kunnen laten zien dat je het geregeld hebt. In de praktijk komt dat neer op drie stappen:

Stap 1: weet waar AI wordt gebruikt. Inventariseer welke AI-tools in je organisatie in gebruik zijn, ook de informele. De collega die privé ChatGPT gebruikt voor werkmails telt mee.

Stap 2: breng mensen op niveau, passend bij hun rol. Voor de meeste medewerkers is een praktische training van een dagdeel voldoende: wat AI kan en niet kan, welke data er wel en niet in mag, en dat je output altijd controleert. Wie AI inzet voor gevoeliger werk (personeelsselectie, klantbeoordelingen) heeft meer nodig.

Stap 3: leg vast wat je gedaan hebt. Een kort register: wie is getraind, wanneer, waarin. Dat register is je bewijs als een toezichthouder of klant ernaar vraagt.

Wat gebeurt er als je niets doet?

Op artikel 4 staat geen aparte boete. De handhaving loopt via nationale toezichthouders en die is nog in opbouw. Het praktische risico zit ergens anders: als er iets misgaat met AI in je organisatie (een datalek via een AI-tool, een klant die schade lijdt door ongecontroleerde output), dan is de eerste vraag of je medewerkers wisten wat ze deden. Kun je dat niet aantonen, dan sta je zwak. Klanten en opdrachtgevers beginnen er bovendien zelf naar te vragen in offertes en leveranciersbeoordelingen.

Download: de checklist

De checklist bij dit artikel loopt de drie stappen puntsgewijs met je door, met een invulbaar trainingsregister en de drie vuistregels voor medewerkers op één kaartje. Aanmelden is gratis en geeft toegang tot alle downloads in de Academy.

Hoe wij helpen

And AI geeft de workshop "AI Ready voor de EU AI Act": een middag waarin medewerkers de wet leren begrijpen door zelf met AI te werken. Deelnemers krijgen een certificaat dat je als bewijs voor artikel 4 kunt gebruiken. Liever eerst weten waar je organisatie staat? Doe de gratis AI-scan.

Veelgestelde vragen

Geldt dit ook als we alleen ChatGPT gebruiken? Ja. Zodra medewerkers AI gebruiken voor hun werk ben je gebruiksverantwoordelijke en geldt de zorgplicht van artikel 4. De omvang van je bedrijf maakt daarbij niet uit.

Moet de training gecertificeerd zijn? Nee. De wet vraagt een toereikend niveau, passend bij rol en context. Een interne sessie kan volstaan, zolang je vastlegt wat behandeld is en wie erbij was. Een certificaat maakt het bewijs wel makkelijker.

Is een e-learning van een uur genoeg? Dat hangt af van wat mensen met AI doen. Voor basaal gebruik (tekst herschrijven, samenvatten) kan een korte training volstaan. Zodra AI wordt gebruikt bij beslissingen over mensen of met persoonsgegevens, is meer diepgang nodig.

Bronnen

• EU AI Act, artikel 4 (AI-geletterdheid), EUR-Lex
• Europese Commissie, Q&A over AI-geletterdheid
• Europese Commissie, living repository met praktijkvoorbeelden AI literacy